Bây giờ tôi muốn nói đến một người bạn. Thì tôi có cảm tưởng rằng những điều tôi nói quanh quẩn mấy năm nay về thơ, đều có thể đem trao cho người bạn ấy. Thơ Tạ Ký đủ mọi màu sắc. Cay đắng, não nùng, thơ ngây, thắm thiết. Lời thơ lúc thật cũ, lúc thật mới, lúc như làn kiếm vụt ngang, lúc mơ hồ lãng đãng. Anh sống ở mọi giai tầng xã hội, xuống lên, lên xuống, ngõ quạnh, đường cong, phồn hoa, thôn ổ, nơi nào cũng thấy phảng phất hình bóng anh. Vậy tôi còn biết nói sao.
Chỉ xin chép ra đây một ít tuyệt phẩm vậy. Kẻ tình nhân sẽ đọc, cũng như người nhớ quê sẽ nhìn. Con nhớ mẹ, anh nhớ em, học sinh du học viết thư về ngỏ ý với gia đình… ruộng đồng ngỏ ý với đô thị… sa mạc trao ân tình về cho biển, cho non… Thượng Đế ở trời xanh cũng ngậm ngùi đưa mắt xuống, đăm chiêu nhìn những đường ngang, lối dọc, ngõ hẻm trần gian, những mùi hương, những meo mốc.
(Rủi sao, tập thơ của anh, tôi bỏ lạc đâu mất, tìm không ra để chép vào đây).
Viết thêm:
Sau nhiều đêm biến động, đọc lại thơ Tạ Ký, càng nhận rõ những âm thanh nồng hậu của riêng anh. Những nỗi vui nhẹ nhất, cũng như những nỗi buồn sâu xa nhất trong tâm tình con người thời đại này, đã được anh nói lên một cách chân thành thâm thiết.
Giữa một thành phố ngổn ngang, khí hậu tàn nhẫn nấu nung bức vách, thỉnh thoảng gặp nhau vài giờ, trao đổi vài mẩu chuyện vu vơ, rồi mỗi người quay đi mỗi ngả, nghe cuộc sống của mình dần dà xế bóng…
Nhưng lớp người sau chúng ta sẽ về, họ sẽ còn đau khổ hơn chúng ta - làm sao nghi ngờ điều đó - họ sẽ đọc thơ anh Tạ Ký như thế nào?
Chung quanh nhạc phẩm Buồn của Y Vân (Lê Dinh)
(Nhân nói về nhạc phẩm “Buồn“, DongNhacXua.com xin trích đăng lại một bài viết của nhạc sỹ Lê Dinh đăng trên tờ Nguyệt San Nghệ Thuật số 152 (11/2006) do ông chủ biên) Nhà thơ Lê Phụng Thiên có gửi đến Nghệ Thuật một lá thư cho biết nhạc phẩm «Buồn» của Y Vân là do Y Vân phổ bài thơ có tựa là «Buồn như» trong Tuyển tập thơ «Sầu ở lại» của nhà thơ Tạ Ký. Nhạc phẩm «Buồn» của cố nhạc sĩ Y Vân do tác giả viết năm 1980. (Xem thủ bút ca khúc Buồn của Y Vân kèm theo). Trong bản chép tay này, Y Vân không có ghi phổ từ bài thơ «Buồn như» của Tạ Ký hay «Ý thơ của Tạ Ký».
Trong phạm vi sáng tác ca khúc, nếu chúng ta lấy nguyên văn - hoặc gần như nguyên văn một bài thơ nào đó - chúng ta ghi «Phổ từ bài thơ nào của nhà thơ nào» hoặc nếu ta chỉ lấy ý thơ thôi mà không lấy nguyên văn bài thơ, thì chúng ta ghi «Ý thơ của…»
Trong suốt 32 trường canh của ca khúc «Buồn» với 86 chữ của phần lời, chúng ta thấy Y Vân có lấy nguyên văn 5 chữ «Buồn như ly rượu đầy» (Câu thứ 3 của bài thơ) để làm câu đầu của ca khúc «Buồn», và nguyên văn 5 chữ «Buồn như ly rượu cạn» và 5 chữ «Không còn rượu cho say» để làm lời ca cho từ trường canh thứ 5 đến trường canh thứ 8 (sửa chữ «cho» thành chữ «để» - «cho say» thành «để say»):
«Buồn như ly rượu đầy Không có ai cùng cạn Buồn như ly rượu cạn Không còn rượu để say…»
Từ trường canh thứ 9 đến trường canh thứ 16, lời không giống bài thơ, chỉ có ý là có hơi hám của bài thơ:
«Buồn như trong một ngày Hai đứa không gặp mặt Buồn như khi gặp mặt Không còn chuyện để vui».
Riêng đoạn giữa, từ trường canh thứ 17 đến trường canh 24 với lời ca:
«Đôi ta như bước lên đỉnh sầu Vì đời lên cao ngất thương đau Bao lâu ân ái chưa được nhiều Toàn là cay đắng giết thương yêu»
thì không hoàn toàn dính dáng gì đến bài «Buồn như».
Và 4 trường canh chót với lời ca:
«Tình đôi ta thật buồn Như lứa hoa nở muộn Tình yêu không trọn vẹn Buồn mỗi ngày buồn hơn»
thì cũng hoàn toàn khác hẳn với bài thơ.
Về ca khúc «Buồn» của nhạc sĩ quá cố Y Vân, nếu tác giả cẩn thận ghi thêm «Ý thơ của Tạ Ký» thì là một điều phải và đúng thì không có gì để nói. Theo tôi, có nhiều nhạc sĩ sáng tác, tình cờ đọc đâu đó một bài thơ có ý lạ, giữ trong đầu ý hay và lạ đó để rồi sáng tác một ca khúc dựa vào ý thơ đã thoáng qua trong đầu nhờ nội dung bài thơ đã đọc mà chắc chắn rằng họ không còn nhớ nguyên văn bài thơ, cùng tên bài thơ và cả tên tác giả. Ca khúc «Buồn» của Y Vân nằm trong trường hợp này và sự việc tương tự đã xảy ra không ít trong giới sáng tác ca khúc. Ngoài ra, chúng ta cũng nên biết rằng Y Vân là một nhạc sĩ có tài, sáng tác rất nhanh, bàn luận với anh tối hôm trước về một đề tài nào đó, sáng hôm sau Y Vân có ngay một sáng tác mới để trình làng và rất hay. Đó là trường hợp của những bài như «Anh về thủ đô», «Người bạn 10 năm qua». «Hát lên nào» v.v… Hoàn thành xong một ca khúc với cả phần nhạc và lời trong vài chục phút, ghi vội lên góc giấy tên tác giả để kịp đưa cho ca sĩ thu thanh, đó là Y Vân và bởi vậy chuyện «khiếm xác» thế nào cũng dễ dàng xảy ra.
Dưới đây là bài thơ «Buồn như» của Tạ Ký
Buồn như ly rượu cạn, Không còn rượu cho say Buồn như ly rượu đầy, Không còn một người bạn.
Buồn như đêm khuya vắng, Qua cửa sổ trông trăng. Buồn như em nói rằng: Nhớ anh từng đêm trăng.
Buồn như yêu không được, Dù người yêu có thừa. Buồn như mối tình xưa, Chỉ còn dòng lưu-bút.
Buồn như buồn như thế, Buồn như một kiếp người. Đây cõi lòng quạnh-quẽ Buồn như đóa hoa rơi. (Tặng Tôn Thất Trung Nghĩa)
***
***
http://www.tienve.org/home/literature/viewLiterature.do?action=viewArtwork&artworkId=8118
Phụ chú của Hoàng Ngọc-Tuấn:
Năm 1978, có một thời gian tôi ở chung nhà với gia đình anh chị Lê Uyên Phương [Lê Văn Lộc - Lâm Phúc Anh] tại đường Nguyễn Trãi, Sài Gòn. Một hôm, anh Lê Văn Lộc đưa cho tôi xem một mảnh giấy có ghi hai bài thơ: 1/ “Ruồi và em” của Tạ Ký; 2/ “Ở đây, thôi ở đây đành” của Trịnh Cung. Ðó là hai bài thơ mà anh Trịnh Cung, khi vừa về từ trại “cải tạo”, đã trao cho anh Lê Uyên Phương. Suốt mấy hôm liền, tôi thấy anh Lê Uyên Phương lẩm nhẩm đọc đi đọc lại hai bài thơ đó. Rồi anh phổ nhạc… Và, trong một đêm cùng thức khuya uống cà-phê trên căn gác của ngôi nhà ở đường Nguyễn Trãi, tôi đã được nghe anh chị Lê Uyên Phương hát hai ca khúc “Ruồi và em” (phổ thơ Tạ Ký) và “Ở đây, thôi ở đây đành” (phổ thơ Trịnh Cung). Ðó là hai ca khúc cuối cùng tôi nghe anh chị Lê Uyên Phương hát trước khi anh chị vượt biển… Và từ đó, tôi không còn bao giờ có dịp gặp lại anh Lê Văn Lộc thân yêu nữa, dù tôi vẫn còn may mắn gặp lại chị Lâm Phúc Anh một lần ở Úc…
***
***
***
***
***
http://quangda.net/NhungCuocTinhTho.htm
Những Cuộc Tình Thơ / PHẠM PHÚ HAY
***
Trong mỗi người chúng ta, ở tuổi thiếu thời, có lẽ ai cũng trải qua một vài cuộc tình đáng ghi nhớ. Bây giờ, nó đã trở thành những kỷ niệm vàng son nhung gấm không thể nào quên ! Những cuộc tình thơ mà tôi muốn đề cập nơi đấy là những cuộc tình êm ả, nhẹ nhàng, lãng mạn, thơ mộng, vô tư, đôi khi thoáng qua nhưng hầu hết đều bị chia cắt, dở dang, không thành, âm hưởng của nó lại bị. vò xé tâm tư tình cảm một cách nghiệt ngã, sâu sắc. Nó có thể là dấu ấn tuyệt vời, nhưng đồng thời, nó cũng có thể là suy tư trăn trở trong suốt chiều dài cuộc sống :
“Cái thuở ban đầu lưu luyến ấy Ngàn năm hồ dễ đã ai quên!”
Qua văn học sử Việt Nam cũng như trên thế giới chúng ta thấy rõ điều đó - nghìn năm trước, vạn năm sau - nhà nghệ sĩ bất kỳ ở môn phái nào, từ văn, thơ, họa, nhạc đến phim ảnh, kịch trường, tất cả họ đều đưa tâm linh vào sáng tác, nghệ phẩm. Nhìn cuộc tình của người nghệ sĩ thường trắc trở, bi ai được diễn tả, gởi gắm vào tác phẩm một cách tinh tế, sống động, lôi cuốn thu hút người xem đôi khi nội dung câu chuyện chính là phản ánh bản thân tác giả! Lịch sử những cuộc tình thơ đó được nhắc nhở, tô điểm, huyền thoại hóa qua nhiều thế hệ làm phong phú câu chuyện lúc ban đầu. Một Kim Kiều của cụ Nguyễn Du, một Gánh Hàng Hoa, Trống Mái, Ðoạn Tuyệt trong Tự Lực Văn Ðàn, một Hồ Xuân Hương, T.T.K.H, Nguyễn Bính v.v… và tất cả những dàn dựng khác, thành thơ, thành truyện, thành nhạc, thành phim, đời đời vẫn xuất phát từ những cuộc tình trừ số tác phẩm về nghiên cứu, chính trị, kinh tế…
Hồi còn nhỏ, học ở Quốc Học, tôi có may mắn làm quen với một cuộc tình thơ sôi nổi, hào hứng lúc ấy mà chắc chắn nhiều người cùng lớn lên ở thế hệ của ta vẫn chưa quên. Ðó là cuộc tình thơ giữa hai người thơ: anh Tạ Ký (Quốc Học) và chị Phùng Khánh (Ðồng Khánh). Anh Ký với tôi người đồng hương (Quảng Nam) anh có tiếng là học trò giỏi và xuất sắc về thơ văn ở Huế:
“Học trò trong Quảng ra thi, Thấy cô gái Huế chân đi không đành!”
Chị Khánh, lúc bấy giờ là hoa hậu Ðồng Khánh, tài năng văn chương cũng cân xứng với họ Tạ, một chín một mười. Những buổi chiều tan học đứng bên nầy cầu Trường Tiền nhìn những tà áo dài trắng thướt tha, trên hàng hàng lớp lớp xe đạp, hoặc trên những con thuyền nhỏ nhịp nhàng qua bến Văn Lâu, mới thấy hết được cái đẹp, cái thơ của Huế. Hình ảnh Huế thuở ấy như trăng tròn nằm trong giấc mơ tuổi ngọc chúng tôi vô-tư-lự. Rồi hai người yêu nhau. Từ những tâm sự trong khu vườn xanh ở Vỹ Dạ, Nam Giao, đến những gặp gỡ đêm trăng Bến Ngự, Ðập Ðá, tưởng chừng cuộc tình thơ ấy bền chặt lâu dài…
Tiếc thay, mối tình giữa đôi “trai tài gái sắc’ đã không nên duyên được, để lại cho đời những bài thơ son sắt não nùng.
Xin đọc lại một đoạn thơ của chàng:
“Ai về xứ mộng xứ mơ Cho tôi gởi một vần thơ tặng nàng Sông Hương lắm chuyến đò ngang Chờ anh em nhé, đừng sang một mình!”
Và của nàng:
“Em về xứ mộng xứ mơ, Bỗng nhiên em nhận vần thơ vội vàng Sông Hương vắng chuyến đò ngang Cắm sào em đợi, anh sang một lần”…
Chàng lo lắng:
“Xa xôi nhiều lúc vội quên, Rằng em gái vẫn chong đèn đọc thơ Vẫn cầm duyên để đợi chờ Vẫn trông phượng đỏ hai bờ Hương Giang”…
Nàng trấn an:
Xa xôi cách mặt lòng gần, Tờ thơ mấy đoạn chi bằng thấy nhau Ngự Bình mặt trước lưng sau Vẫn thường thay đổi mấy màu thông xanh Giận mình chưa đạt lời nguyền Anh không mong được những thuyền ấy đâu! Khi mô người bỏ trầu cau Cho anh biết để ủ sầu lên men Ðể anh khêu nhỏ ngọn đèn Viết trang tình sử cùng tên một người!”
Nào ngờ họ sớm chia tay vì tương lai sự nghiệp! Chàng phải vào Sài Gòn theo học Ðại Học (ở Huế chưa mở trường) để nàng ở lại đêm ngày vò võ nỗi sầu. Một thờI gian sau, nóng lòng, Tạ Ký đăng một bài thơ trên báo Tiền Phong, nói lên những uẩn khúc tơ vò trong tâm tư tình cảm:
VIẾT TRANG TÌNH SỬ Gởi Phùng Khánh (Tạ Ký)
“Ai về xứ mộng xứ mơ, Cho tôi gởi một vần thơ tặng nàng Sông Hương lắm chuyến đò ngang, Chờ anh em nhé, đừng sang một mình! Chờ anh kể chuyện tâm tình. Từ em theo đuổi những hình phù vân… Thôi em đã lỡ một lần. Mấy năm đau khổ đã dần vơi vơi… Nghĩ thương có kẻ sai lời Nghĩ thương em những mong đời anh nên! Xa xôi nhiều lúc vội quên Rằng em gái vẫn chong đèn đọc thơ Vẫn cầm duyên để đợi chờ, Vẫn trông phượng đỏ hai bờ Hương Giang Chiều lên huyền hoặc bướm vàng Em như công chúa mơ chàng thăm hoa. Không, em tôi còn mẹ già Còn đàn em dại cửa nhà cậy trông Hễ ai nhắc chuyện lấy chồng Thì em đôi má ửng hồng nên duyên!
Cũng trên tuần báo Tiền Phong, vài tuần sau Phùng Khánh “trả lời” Tạ Ký:
CHÉP TRANG TÌNH SỬ Gởi Tạ Ký (PHÙNG KHÁNH)
“Em về xứ mộng xứ mơ Bỗng nhiên em nhận vần thơ vội vàng Sông Hương vắng chuyến đò ngang Cắm sào em đợi, anh sang một lần ! Mùa thu áo biếc bâng khuâng Chim trời lẻ bạn ngàn trùng nhớ thương ! Con tằm còn để tơ vương Người thơ còn để mấy đường thơ duyên Ðêm đêm sông nước u huyền, Ðêm đêm mơ ước như thuyền sóng dâng ! Xa xôi cách mặt, lòng gần Tờ thơ mấy đoạn chi bằng thấy nhau ! Ngự Bình mặt trước lưng sau Vẫn thường thay đổi mấy màu thông xanh Chờ anh em nguyện chờ anh, Chờ anh em nguyện miI tình nên duyên!”
Bẵng đi một thời gian lâu, phải có đến 5, 7 năm sau, trên báo Tiền Phong lại xuất hiện một bài thơ, sau đây, gởi Phùng Khánh của Tạ Ký :
XIN Gởi Phùng Khánh (Tạ Ký)
“Chỉ xin một nửa miệng cười Chỉ xin một phút gần người yêu thương ! Chỉ xin một chút dư hương Ðể làm duyên suốt nẻo đường viễn du ! Tình duyên thì đã tạ từ, Năm năm đấy nhỉ, thực hư thế nào ? Má còn làm thẹn hoa đào Mắt còn làm nhạt ngàn sao trên trời ? Tóc còn xanh thuở hai mươi Ðại dương còn sóng hai bờ thuở xưa ! Từ ngày lạc một thế cờ Ðắng cay nhiều nỗi, ngẩn ngơ, khóc thầm Trang tình sử, truyện tri âm, Khổ đau ai thấu được tâm sự này ? Phong yên từ độ những ngày Hậu đình hoa, cũng cau mày thế nhân Ðỉnh đồng chưa vững ba chân Hai thuyền thì đã phong trần cả hai…”
Cuộc tình thơ Tạ Ký - Phùng Khánh được kết thúc bi đát như thế nào và âm hưởng của nó còn đọng mãi trong tâm hồn hai người, những bạn bè thân hữu của họ. Trước 1975, khi bình đọc thơ tôi trên báo Bông Lúa của Nguyễn Vỹ anh Ký có dẫn ra một đoạn thơ của anh cũng mang tâm trạng chán chường :
“Viết một bài thơ buồn nữa đây, Nhìn qua khung cửa ánh sao gầy Chao ơi, ba chục năm rồi nhỉ, Lòng vẫn còn mơ nguyệt Mái Tây!”
Còn chị Phùng Khánh ? Tôi nghe người ta nói, từ đó, chị đi tu, bây giờ là “sư Bà” của một ngôi chùa lớn tại Sài Gòn. Sư bà thuyết pháp rất hay bằng nhiều thứ tiếng và đông đảo Phật tử xa gần ngưỡng mộ.
Anh Tạ Ký sống một cuộc đời rất nghệ sĩ, “lang bạc kỳ hồ, sáng say chiều xỉn” nhưng cư xử với bạn bè và mọi người không ai bằng. Anh chết đi (1979) đã để lại cho hậu thế nhiều thơ văn, “Sầu ở lại” là tập thơ được giải Khôi Nguyên của Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu lúc ấy. Trong đó cũng không tập trung đủ những bài thơ của anh đã đăng tải rải rác trong các báo, kể cả mấy bài tôi viết hôm nay. Anh còn vợ và hai con hiện sống ở Hoa Kỳ.
Xin thắp nén hương và gởi những lời nguyện cầu đến người bạn lớn tài hoa, kém may mắn.
PHẠM PHÚ HAY Cali, tháng 6 năm 1997
( Ðặc San Quảng Ðà Năm Mậu Dần 1998)
***
***
***
